W "Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata 2011-2020", społeczna odpowiedzialność biznesu jest jednym z kluczowych działań w obszarze „Gospodarka wiedzy i aktywności" (kierunek „Wzmacnianie i promocja przedsiębiorczości"). W 2011 roku, małopolskie władze uzyskały 6 milionów zł pochodzących z funduszy unijnych (POKL) na projekty promujące CSR w województwie. Czy Małopolska CSR-em stoi?

CSR regionalnie

Analizując bieżący stan oraz kierunki rozwoju społecznej odpowiedzialności biznesu, obok branży czy wielkości przedsiębiorstwa, można wyróżnić także zasięg działań - międzynarodowy, krajowy, czy regionalny. I właśnie regionalne praktyki niosą często największą wartość dla rozwoju biznesu, gdyż są swoistą pracą u podstaw promują CSR wśród lokalnych przedsiębiorców, m.in. poprzez pomoc w tworzeniu, wdrażaniu i komunikacji strategii odpowiedzialnego biznesu.

Przykładowo, Agencja Rozwoju Pomorza, we współpracy m.in. z Centrum Rozwoju Przemysłu z regionu Kalmar, realizuje projekt „RespEn - Odpowiedzialna przedsiębiorczość", udzielający wsparcia merytorycznego przedsiębiorstwom zainteresowanym implementacją strategii odpowiedzialnego biznesu. Fundacja Karpacka wydała publikację „Społeczna odpowiedzialność firm (CSR) na Podkarpaciu. Raport 2007", dostarczając wiedzy na temat specyfiki odpowiedzialnego biznesu w regionie. W województwie śląskim działa Rada ds. Społecznej Odpowiedzialności Biznesu - pierwszy tego typu organ na szczeblu regionalnym, pełniący funkcję opinio-doradczą Zarządu Województwa Śląskiego. Podstawową funkcją Rady jest inicjowanie przedsięwzięć służących popularyzacji zasad CSR, promowanie społecznie odpowiedzialnych postaw, a także upowszechniania dobrych praktyk w regionie. Natomiast w ubiegłym roku w województwie wielkopolskim rozpoczął się projekt „Wielkopolski klub CSR - budowanie platformy promocji i wymiany doświadczeń CSR w Wielkopolsce".

Warto także wspomnieć o projekcie Polskiej Akademii Rozwoju Przedsiębiorczości „Zwiększenie konkurencyjności regionów poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu (CSR)", którego celem jest między innymi promowanie idei CSR wśród przedstawicieli regionów (Urzędów Marszałkowskich i  Centrów Obsługi Inwestora i Eksportera). Planowanym rezultatem projektu jest między innymi stworzenie sieci wykwalifikowanych regionalnych ekspertów w dziedzinie CSR, zdolnych doradzać przedsiębiorcom. Województwo małopolskie przystąpiło do projektu.

Małopolskie obserwowanie rozwoju

W Małopolsce działają cztery Obserwatoria Rozwoju Regionalnego, które stanowią element strategicznego zarządzania regionem. Jednym z nich jest Małopolskie Obserwatorium Gospodarki, które prowadzi badania i analizy diagnozujące stan regionalnej gospodarki, a także dostarcza informacji na temat trendów rozwojowych w województwie. W grudniu ubiegłego roku MOG zorganizowało seminarium dotyczące społecznie odpowiedzialnego biznesu w Małopolsce, na którym przedstawiono między innymi wyniki badania świadomości małopolskich przedsiębiorców w zakresie CSR, natomiast niedawno został opublikowany raport „CSR w Małopolsce" kontynuujący, a zarazem podsumowujący tematykę grudniowego spotkania.

Dodatkowo. MOG uruchomiło na stronie Wrota Małopolski dział poświęcony społecznej odpowiedzialności biznesu. Można tam znaleźć ważne informacje dotyczące idei społecznie odpowiedzialnego biznesu w regionie, a także przykłady dobrych praktyk CSR-owych.

(Nie)świadomość małopolskich przedsiębiorców

W ubiegłorocznym badaniu „CSR wśród małopolskich przedsiębiorców", zorganizowanym przez MOG na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego, wzięło udział 850 przedsiębiorców z regionu, zatrudniających mniej niż 250 pracowników. Jego głównym celem było zbadanie u respondentów znajomości terminologii oraz aktywności na polach związanych z CSR. Zgodnie z wynikami badania, znajomość pojęcia społecznej odpowiedzialni biznesu rośnie wraz z wielkością przedsiębiorstwa. W całej próbie, na pytanie o znajomość terminu CSR, twierdząco odpowiedziało 11%, natomiast biorąc pod uwagę wyłącznie średnie przedsiębiorstwa - 26%. Należy podkreślić, że aż 66% badanych zadeklarowało znajomość pojęcia „ekonomia społeczna", które, jak zauważają autorzy raportu, jest silnie rozwijane w Małopolsce od lat.

Spośród przedsiębiorców deklarujących znajomość idei CSR, 27% potwierdziło obecność w swojej firmie strategii społecznie odpowiedzialnego biznesu. Natomiast w całej próbie taki sam procent ankietowanych zadeklarował posiadanie spisanej misji działania firmy, która najczęściej odwołuje się do wartości etycznych (odpowiedzialność, rzetelność, pracowitość) i celów społecznych (dobro konsumentów).

Z kolei posiadanie kodeksu etycznego deklaruje 60% badanych, w tym jedynie 11% -  w formie spisanej. Charakterystyczne dla niedużych firm jest to, że większość stosowanych w niej praktyk i procedur ma charakter nieformalny.

Na pytanie, czy przy podejmowaniu decyzji biorą pod uwagę inne czynniki niż zysk finansowy,  aż 75% firm odpowiedziało pozytywnie. Przedsiębiorcy zgodnie wskazują dobro klienta jako główny czynnik podejmowania decyzji biznesowych, niepokojący jest jednak fakt, że równie zgodnie ignorują odpowiedzialność wobec społeczności lokalnej - symptom niskiego poziomu kapitału społecznego.

Aż 67% ankietowanych zdecydowanie zgodziło się ze stwierdzeniem, że ich firma jest etyczna. Podobny odsetek badanych zdecydowanie potwierdził, że zawsze dba o to, by konsument otrzymał pełną informację o produkcie/usłudze, którą nabywa, a niewiele mniejszy zdecydowanie zaprzeczył temu, że jego firma wpływa negatywnie na środowisko. Ten ostatni wynik wskazuje na duży problem w myśleniu przedsiębiorców o ochronie środowiska naturalnego.

Tymczasem jak podkreśla Bartosz Józefowski, redaktor raportu „CSR w Małopolsce" - Naturalnym jest, że biznes negatywnie oddziałuje na środowisko naturalne. Odpowiedzialność polega na minimalizowaniu tego wpływu, a nie na jego absolutnym likwidowaniu, bo jest to niemożliwe. Na pytanie ankietera „Czy twoja firma wpływa negatywnie na środowisko" przedsiębiorca powinien uczciwie i świadomie odpowiedzieć „tak". Musi on mieć świadomość tego wpływu. Kolejnym pytaniem będzie wtedy „co robisz żeby zmniejszyć ten wpływ?" oraz „czy starasz się bilansować to negatywne działanie poprzez jakieś dodatkowe działania pozytywne?" - dodaje Bartosz Józefowski.

Niemal połowa respondentów uznała, że większość firm, z którymi współpracują jest uczciwa - co wbrew pozorom świadczy o zaufaniu w biznesie. Ponad 80% ankietowanych stwierdziło, że ich działalność pozytywnie wpływa na społeczność lokalną, co z kolei świadczy o braku spójności z czynnikami branymi pod uwagę w decyzjach biznesowych. Jak zauważają autorzy raportu, może to świadczyć o tym, że przedsiębiorcy dostrzegają społeczną wartość prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, ale nie widzą potrzeby uwzględniania w niej interesu społeczności lokalnej, podobnie nie dostrzegają potrzeby dialogu ze społecznością lokalną. Z drugiej strony jednak przedsiębiorcy (47%) zdecydowanie cenią współpracę lokalną - z dostawcami i kontrahentami.

Nieuświadomiony CSR

Małopolskie firmy często nie wiedzą, czym jest CSR, jednak wspierają różne organizacje społeczne i angażują się w inicjatywy na rzecz społeczności. Niemal co trzeci ankietowany przedsiębiorca udzielił w 2010 roku wsparcia lokalnej organizacji, ale ogólnopolskiej zdecydowanie rzadziej (7% ankietowanych), przy czym należy zaznaczyć, że prośby o pomoc otrzymało 55% ankietowanych. Jeśli chodzi o rodzaj wsparcia, firmy najczęściej angażują się w pomoc w obszarze edukacji dzieci i młodzieży (30%), walki z ubóstwem (20%), pomocy osobom niepełnosprawnym (16%), wspierają też kluby sportowe (15%). Wsparcie dla ochrony środowiska zadeklarowało jedynie 4% badanej próby, mimo że przedsiębiorcy wskazują na problemy typu zanieczyszczenie środowiska i nieodpowiedzialne korzystanie z surowców naturalnych jako na jedna najważniejszych problemów. Jak już zostało powiedziane powodem tego stanu rzeczy może być fakt, że przedsiębiorcy nie rozumieją swojego negatywnego wpływu na środowisko.

W podsumowaniu badania autorzy stwierdzają, że mimo niskiej znajomości koncepcji społecznie odpowiedzialnego biznesu wśród małopolskich przedsiębiorców, wypracowana jest już jednak pewna wrażliwość, która może być wykorzystana do wdrażania CSR-u. Katalizatorem zmian mogą być zwłaszcza konsumenci, bo jak przyznają ankietowani, to właśnie relacje z tymi pierwszymi są dla nich najważniejsze. Ważne, ale trudniejsze dla ankietowanych są relacje z pracownikami, dlatego w tym obszarze dobrym rozwiązaniem byłoby doradztwo. Wyniki badania ujawniły nietypowy problem w kwestiach środowiskowych - firmy zdają się nie dostrzegać swojego negatywnego wpływu na środowisko. Natomiast z punktu widzenia regionu najpoważniejszym problemem jest brak poczucia przynależności małopolskich przedsiębiorców i odpowiedzialności za społeczność lokalną.

Jak uważa Bartosz Józefowski, jednym z najważniejszych wniosków z przeprowadzonego badania jest to, iż dla przedsiębiorców język CSR jest wciąż nieznany, obco brzmią terminy typu interesariusz, ślad węglowy czy raport zaangażowania społecznego. Staje się to też główną barierą w czasie prowadzenia badań. Nie bez znaczenia jest też wielkość przedsiębiorstwa. Duże korporacje posiadają i w codziennej praktyce posługują się takimi dokumentami jak raport roczny, strategia, miesięczny plan działania, karta oceny pracownika czy plan rozwoju indywidualnego, natomiast w małych przedsiębiorstwach liczba dokumentów firmowych jest ograniczana do niezbędnego minimum, a większość działań opiera się na jednoosobowym przywództwie. Właściciele niewielkich firm często działają na podstawie własnej wiedzy, bądź tylko intuicji, stąd adaptowanie idei CSR w małych, a nawet mikro przedsiębiorstwach, wymaga wiele pracy, również teoretycznej czy koncepcyjnej.

Warto odnotować, iż odbywający się w marcu 4 dniowy Krakowski Festiwal Odpowiedzialnego Biznesu, organizowany przez  społeczność akademicką krakowskich uczelni, będzie świetną okazją do promocji CSR-u wśród małopolskich przedsiębiorstw. Wydarzeniu towarzyszyć będą konferencje, warsztaty i szkolenia.

Małopolska w rankingach i konkursach

W ramach ostatniej edycji regionalnego konkursu „Firma dobrze widziana", organizowanej przez Business Centre Club, zostało nominowanych pięć firm z Małopolski, z których najlepsza będzie rywalizować o tytuł „Firmy dobrze widzianej" w edycji ogólnokrajowej. W gronie nominowanych znalazło się Laboratorium Kosmetyków Naturalnych Farmona, Bielenda Kosmetyki Naturalne, Comarch, Orlen Oil oraz firma Astor.

Swoje regionalne edycje ma także program „Solidna Firma", w ramach którego firmy otrzymują Certyfikaty potwierdzające ich rzetelność i wiarygodność, ale też zaangażowanie społeczne i działania na rzecz ochrony środowiska. W ostatniej, dziesiątej edycji wyróżnienie otrzymało 37 przedsiębiorstw z Małopolski, między innymi firma PHU HYGIEIA, która nagradzana jest rokrocznie od początku trwania programu.

Dobra praktyka z regionu

Interesującym przykładem firmy z Małopolski, która może pochwalić się osiągnięciami w zakresie CSR jest Raddison Blu Hotel Kraków, posiadający w swojej ofercie między innymi pakiet Zielonych Konferencji, który jako pierwszy hotel na świecie i jedyna w Polsce firma zdobył eko-certyfikat BS 8901. Certyfikat ten uzyskują firmy organizujące odpowiedzialne i zrównoważone spotkania opierające się na trzech priorytetach: zmniejszenie negatywnego wpływu na środowisko naturalne, pozytywne oddziaływanie na społeczność lokalną, a także redukcja kosztów i eksploatacji.

Wydarzeniem promującym ochronę środowiska naturalnego zorganizowanym przez Raddison Blu była zorganizowana w 2010 roku impreza „Blu loves Green Party" dla partnerów biznesowych firmy. Podziemny parking hotelu zamieniono na przestrzeń edukacyjno-rozrywkową: w ekopunktach  goście mogli zdobyć wiedzę na temat recyclingu odpadów, w strefie chillout podziwiali światowy design mebli recyclingowych, natomiast w strefie gastronomicznej przygotowano między innymi informacje na temat współpracy hotelu z  lokalnymi dostawcami żywności. Ekologiczny bar został zbudowany z 5 tysięcy butelek wody mineralnej, natomiast 200 drewnianych palet tworzyło wyspy cateringowe ze zdrowymi przekąskami. Organizatorzy imprezy poprosili gości o przyjazd miejskimi środkami transportu, zaś do współpracy przy wydarzeniu zostali zaproszeni wyłącznie lokalni podwykonawcy.

***

Działania takie jak dbałość o rozwój, inicjowanie i upowszechnianie dobrych praktyk z zakresu CSR w poszczególnych województwach czy regionach, mogą być dla tej idei szczególnie wartościowe. Skala regionu jest dla wielu inicjatyw optymalna. Stwarza okazję do zaangażowania władz samorządowych, którym zależy albo powinno zależeć na rozwoju przedsiębiorczości w duchu społecznej odpowiedzialności biznesu, zwłaszcza, że jak podkreślają autorzy raportu „CSR w Małopolsce", społeczną odpowiedzialność biznesu można uznać za wkład przedsiębiorców w zrównoważony rozwój regionu. Nad swoim wkładem małopolscy przedsiębiorcy muszą jeszcze dużo popracować, niemniej CSR-owe ziarno padło tu na podatny grunt.